Služba VIII – Služba za psihosocijalno – edukativnu rehabilitaciju

O nama

U ZFMR «Dr Miroslav Zotović» Služba za psihosocijalno-edukativnu rehabilitaciju je zastupljena na svim Odjeljenjima i Službama, te članovi Službe učestvuju u rehabilitaciji pacijenata sa neurološkim oboljenjima, reumatološkim oboljenjima, pacijentima sa amputacijama, vaskularnim problemima, djecom i omladinom sa smetnjama lokomotornih funkcija.

Paralelno sa direktnim radom sa pacijentima, stručnjaci ove Službe aktivno učestvuje i u pružanju podrške i savjetovanju članova porodice, a pojedini članovi djeluju i na umrežavanju sa lokalnom zajednicom (NVO, humanitarne organizaciuje, korisnička udruženja i sl.).

Služba za psihosocijalno-edukativnu rehabilitaciju značajno doprinosi sveobuhvatnosti rehabilitacije i pomaže socijalizaciji pacijenata.

Crtice iz istorijata Odjeljenja

Potreba za Službom proistekla je iz samih ciljeva rehabilitacije – a to je da je rehabilitacija po svojoj suštini funkcionalno osposobljavanje u medicinskom, psihosocijalnom i edukativnom domenu.

Poslovi iz ovih oblasti obavljaju se sa različitih aspekata, nivoa znanja, vještina i razumijevanja – što podrazumijeva niz dijagnostičkih, terapijskih postupaka i mjera.

Stručnjaci iz ovih oblasti su bili funkcionalno nepovezani kako međusobno, tako i u pojedinim organizacionim cjelinama.

Snažno se osjećala potreba za timskom saradnjom – da multidisciplinarni pristup integrišemo kroz jednu organizacionu jedinicu u cilju unapređenja efikasnosti i kvaliteta rada i pružanja usluga našim korisnicima.

Rukovodeći se dugogodišnjom tradicijom timske saradnje na Odjeljenju za re/habilitaciju djece i omladine i iskustvom „starijih“ saradnika, 2005.godine osnovana je naša Služba i prihvaćena od rukovodećih struktura Zavoda.

U to doba u Službi je bilo 7 zaposlenih: 2 psihologa, 2 socijalna radnika, 1 logoped, 1 somatoped i 1 vaspitač.

Opis poslova članova Službe po Odjeljenjima

Služba za prijem, dijagnostiku i terapiju—Služba I

Psiholog

Psiholog na Službi I je angažovan jednom sedmično. Rad podrazumjeva terapijske procedure koje se provode individualno i grupno.

Individualno se primjenjuje površno psihološko savjetovanje uz primjenu tehnika psihološke preoperativne pripreme pacijenta, psihološke strategije savladavanja bola, tehnike distrakcije, imaginacije i vođene fantazije i tehnike redukcije stresa.

Grupni tretman podrazumjeva relaksacione grupe koje vode psiholog i somatoped. Grupni relaksacioni tretman sastoji se iz dva dijela: prvi dio se odnosi na progresivnu mišićnu relaksaciju (somatoped), a drugi dio čine tehnike imaginacije i vođene fantazije (psiholog).

Rehabilitator – somatoped

Somatoped na Službi I je angažovan kroz grupni rad koji podrazumjeva provođenje relaksacionih tehnika. Ovaj vid terapije se primjenjuje u saradnji sa psihologom kroz objedinjenu terapijsku proceduru. Somatoped provodi progresivnu mišićnu relaksaciju u trajanju od 15 minuta kroz parcijalno opuštanje mišića u cilju postizanja balansa i obnove psihofizičkog stanja organizma. Primjenjuje se kod pacijenata sa povišenim mišićnim tonusom, poremećajima periferne cirkulacije, problemima pamćenja, anksioznim stanjima, kod bolnih stanja, kao i stanja zamora i stresa.

Odjelenje za liječenje i rehabilitaciju pacijenata sa neurološkim obolenjima i oštećenjima – Odjeljenje II

Psiholog

Psiholog na Odjeljenju II obavlja postupke psihodijagnostičke eksploracije, kao i individualne i grupne terapijske postupke. U okvirima psihodijagnostičke eksploracije pacijenata poseban akcenat se stavlja na ispitivanje i procjenu pojedinih kognitivnih funkcija i procjenu mentalnog oštećenja. Često se primjenjuje i psihološka opservacija i procjena ponašanja pacijenta, kao i procjena pacijentovog potencijala za ispunjenje zahtjeva rehablitacionog procesa. U završnoj fazi rehabilitacije, po nalogu fizijatra, vrši se procjena radne sposobnosti u okviru timske obrade za invalidsku komisiju, procjena sposobnosti za samostalno korišćenje elektromotornih invalidskih kolica ili procjena podobnosti za život u kolektivnom gerijatrijksom smještaju.

Od individualnih terapijskih postupaka najzastupljeniji je savjetodavni i psihoedukativni rad sa pacijentom , porodicom ili pratiocem, kao i individualni emotivno-suportivni psihološki tretman. Tokom boravka na našem odjeljenju pacijenti su uključeni jednom sedmično i u grupni tretman za psihosocijalnu podršku, te grupni tretman za vršnjačku podršku “peer suport” radi osnaživanja i psihoedukacije za vanbolničke uslove i aktivnosti.

Socijalni radnik

Rad socijalnog radnika na Odjeljenju II se ogleda kroz tretmanski rad (individualni, rad sa porodicom  i grupni psihosocijalni rad). Cilj intervencija je usvajanje novog sistema vrijednosti, adaptacija na ograničenja u svakodnevnom funkcionisanju koji su posljedica stanja nakon povrede ili bolesti, zatim pronalaženje alternativnih oblika uspješnog prilagođavanja na novonastali stil života  i unapređenje kvaliteta interakcija unutar porodične i šire socijalne mreže.

Cilj rada je socijalizacija i  socijalna reintegracija pacijenta i porodice u zajednicu kroz socijalnu podršku koja ima oblik podsticaja, osnaživanja i podržavanja pacijenta i porodice putem nedirektivnog savjetovanja.

Socijalni radnik kroz savjetodavni rad obuhvata obezbjeđuje pomoć u zbrinjavanju pacijenta po otpustu iz Zavod (porodični smještaj/kolektivni smještaj, hraniteljska porodica i sl) učestvuje u pripremi za ocjenu radne sposobnosti, reviziju vojnog invaliditeta i profesionalno usmjerenje/prekvalifikaciju. Značajan segment djelatnosti je povezivanje sa vladinim i nevladinim sektorom, podsticaj i uključivanje u sportske aktivnosti i pomoć u ostvarivanju socijalnih prava iz: Zakona o socijalnoj, dječijoj i zdravstvenoj zaštiti,  Zakona o pravima boraca i ratnih vojnih invalida, te drugim pravima relevantnim za rad sa pacijentom.

* Na Odjeljenju II je uspostavljena saradnja sa HO «Partner» u okviru grupne podrške pacijentima sa trajnim neurološkim oštećenjima. Na ovim grupama se primjenjuje «peer support» model koji podrazumijeva podršku «jednakih jednakim».

Logoped

Rad sa pacijentima

• Opservacija pacijenata
• Procjena govorno jezičkog  statusa pacijenata sa teškoćama  komunikacije upotrebom logopedskih testova
• Određivanje ciljeva individualnog tretmana
• Realizacija individualnog logopedskog tretmana
• Evaluacija koja se provodi po dogovoru sa ostalim članovima stručnog tima

Saradnja sa porodicom

• Informisanje porodice o stepenu govorno-jezičkog oštećenja
• Kroz savjetodavni rad članovi porodice se usmjeravaju na koji način da nastave provođenje vježbi u mjestu boravka i porodičnim uslovima

Rad u stručnom timu

• Logoped učestvuje u radu stručnog tima na nivou Neurološkog odjeljenja Zavoda
• Rešavanje tekućih teškoća pacijenta sa ciljem što kvalitetnijeg zadovoljenja njigovih potreba

Saradnja sa zaposlenima

Saradnja sa ostalim članovima koji neposredno učestvuju u realizaciji programskih sadržaja rada, fizijatrima, somatopedom, psihologom, socijalnim radnikom, fizioterapeutima, radnim terapeutima, medicinskim sestrama i drugim radnicima Zavoda.

Saradnja sa drugim institucijama

Saradnja sa logopedima sličnih ustanova kao što su specijalizovane i druge zdravstvene ustanove sa ciljem razmjene iskustava u okviru logopedije kao nauke i specifičnog tretmana osoba sa govorno jezičkim teškoćama kao posljedice neuroloških oštećenja.

Rehabilitator – somatoped

Rehabilitator – somatoped je još jedan od profesionalnih saradnika u procesu habilitacije i rehabilitacije osoba sa tjelesnim oštećenjima i hroničnim oboljenjima. Pred rehabilitatorom – somatopedom nalazi se područje preventivnog djelovanja i stimulacije motornih i kognitivnih sposobnosti koje osoba sa deficitom psihofizičkih funkcija usmjerava ka socijalnom polju. Djelokrug rada obuhvata individulalni i grupni tretman primjenom dijagnostičkih, terapijskih procedura i relaksacionih tehnika.

Aktivnosti somatopeda obuhvataju :

- preventivni rad u cilju sprečavanja ili minimalizovanja potencijalnih problema psihomotorne organizovanosti kod pacijenata sa progresivnim oboljenjima.

-  dijagnostičke procedure radi utvrđivanja motornih i kognitivnih sposobnosti pacijenata

- izradu plana tretmana i provođenje terapijskih procedura kod pacijenata sa problemima fine koordinacije, grafomotornih sposobnosti,  poremećajima pamćenja, aleksijama,  agrafijama,  alkalkulijama i problemima dominantne lateralizovanosti.

Somatoped aktivno učestvuje u svim aktivnostima odjeljenja : timskim sastancima, vizitama, po potrebi u ocjeni radne sposobnosti pacijenata i istupa sa Stručnim radovima u ustanovi i van nje.

Sarađuje sa porodicom i daje savjete za rad sa pacijentom u uslovima svakodnevnog života.

Odjeljenje za habilitaciju,rehabilitaciju i školovanje djece i omldine sa smetnjama lokomotornih funkcija – Odjeljenje III

Psiholog

Psiholog na Odjeljenju III se bavi psihološkom procjenom, savjetovanjem i tretmanima.

Jedan od zadataka psihologa se odnosi na redovno i detaljno praćenje psihomotornog, kognitivnog i socio-emocionalnog razvoja djece koja pohađaj Osnovnu školu u Zavodu te djece  koja redovno dolaze na habilitacioni tretman. Na osnovu  toga planiraju se i primjenjuju individualni psihološki tretmani za djecu. Takođe, psiholog se bavi terapijskim radom, kako sa djecom tako i sa njihovim roditeljima. U individualnom tretmanu se koristi Marte Meo terapija koja je  efikasna metoda za prirodnu podršku  komunikacije djece koja imaju izrazith teškoća u ostvarivanju kvalitetnih interakcija sa drugima te Montesori terapija koja se koristi u cilju što boljeg razvoja potencijala kod djece, prvenstveno kognitivnih.  Kroz grupni rad sa djecom, potiče se razvoj kreativnosti, te se potiče socijalizacija djece s teškoćama u razvoju.

Sa roditeljima psiholog sprovodi individualno i grupno savjetovanje i podršku. Roditelji se informišu o procesima psihičkog razvoja, vaspitanju, obrazovanju i habilitacionom tretmanu.

Krajnji cilj svih postupaka i zadataka psihologa je poboljšanje kvaliteta života kako djece tako i njihovih porodica.

Socijalni radnik

Socijalni radnik na Odjelenju III tokom socijalno anamnestičkog razgovora sa pacijentom/majka-dijete/ zajedno otkrivaju probleme i teškoće koji se mogu javiti za vrijeme liječenja na samom Odjeljenju, na nivou porodice u odnosu porodice i njenog okruženja, te na nivou sredine.

Određuje se tretmanski i savjetodavni rad koji se sprovodi individualno i u grupama za psihosocijalnu pordršku majkama i djeci na re/habilitaciji – a u cilju što uspješnijeg uključivanja djeteta sa svojim sposobnostima i potencijalima u porodicu, vršnjačku grupu, školu-lokalnu zajednicu.

Tokom savjetodavnog rada roditelji/staratelji djece dobivaju i informacije o mogućnostima ostvarivanja prava iz oblasti socijalne,dječije i zdravstvene zaštite,kao i o proceduri komisijske procjene djeteta sa smetnjama u fizičkom i psihičkom razvoju pri nadležnim Centrima za socijalni rad.

Logoped

Logopedski rad se realizuje kroz:

• opservaciju dece koja su stacionarno smeštena ili habilitacioni tretman provode u okviru Dnevne bolnice,
• procenu komunikativnih sposobnosti dece upotrebom logopedskih testova,
• određivanje ciljeva individualnog tretmana i njegovu realizaciju,
• evaluaciju aktivnosti sa članovima Stručnog tima Zavoda (fizijatar, terapeut, socijalni radnik, psiholog, med.sestra),
• saradnju sa roditeljima koja se ogleda u ukazivanju na stepen razvijenosti komunikativnih sposobnosti dece kao i u njihovom usmeravnju u pogledu provođenja vežbi u porodičnoj sredini,
• saradnju sa školom u koju su deca uključena, a koja se realizuje podrškom inkluziji i zajedničkom izradom individualnih planova.

Specifičnosti u radu:

• procena razvoja komunikativnih spososbnosti beba, njihovo praćenje i rana stimulacija,
• treman dizartrija,
• primena augmentativne i alternativna komunikacija.

Vaspitač

Rad  vaspitača  na Odjeljenju II se odvija kroz:

-          stimulaciju  deficitarnih  segmenata  psihomotorike  sa  djecom  predškolskog  i  školskog  uzrasta – kroz  igru

( individualno i grupno)

-          razvoj  vizuelne  percepcije  i  vizuelne  memorije

-          razvoj  gnostičkih  funkcija (oblik, boja, veličina  predmeta  u  funkciji  riječi)

-          razvoj  prostorne  orijentacije

-          razvoj  fine  motorike  prstiju  taktilnim  kinestetičkim osjetom

-          razvoj  auditivne  percepcije

-          grafomotorna   stimulacija

-          razvoj   pažnje  i  koncentracije

-          organizovanje  kreativnih  radionica: crtanje, recitovanje, pjevanje

-          priprema  svečanosti – dramske  i  muzičke  aktivnosti

Odjeljenje za liječenje i rehabilitaciju angioloških bolesnika, protetičku rehabilitaciju i rehabilitaciju pacijenata sa posttraumatskim stanjima – Odjeljenje IV

Psiholog

Psiholog obavlja postupke psihodijagnostičke eksploracije kroz psihološki intervju i primjenu psiholoških testova. Na taj način dobivamo podatke o intelektualnom funkcionisanju i katrakteristikama ličnosti pacijenta i eventualnim odstupanjima od uobičajenog.

Međutim, naglasak u radu je ipak na pružanju psihološke pomoći kroz emocionalno suportivni tretman, savjetodavni i  psihoedulativni rad sa pacijentom i /ili članovima porodice. Rad se odvija individualno i grupno.

Psiholog učestvuje u radu stručnog tima na nivou odjeljenja u konsultacijama, opservaciji i praćenju toka rehabilitacije i protetisanja Saradnja se odvija i sa psiholozima iz drugih ustanova u cilju praćenja pacijenta i Razmjena iskustava u cilju poboljšanja kvaliteta rada.

U sklopu svog rada pshiholog se bavi i istraživanjima, u cilju boljeg razumijevanja  problema pacijentata i unapređenja rada.

Socijalni radnik

Rad socijalnog radnika na Odjeljenju IV se ogleda kroz tretmanski rad (individualni, rad sa porodicom  i grupni psihosocijalni rad). Cilj intervencija je usvajanje novog sistema vrijednosti, adaptacija na ograničenja u svakodnevnom funkcionisanju koja su posljedica stanja nakon povrede ili bolesti, zatim pronalaženje alternativnih oblika uspješnog prilagođavanja na novonastali stil života  i unapređenje kvaliteta interakcija unutar porodične i šire socijalne mreže.

Cilj rada je socijalizacija i  socijalna reintegracija pacijenta i porodice u zajednicu kroz socijalnu podršku koja ima oblik podsticaja, osnaživanja i podržavanja pacijenta i porodice putem nedirektivnog savjetovanja.

Socijalni radnik kroz savjetodavni rad obuhvata obezbjeđuje pomoć u zbrinjavanju pacijenta po otpustu iz Zavod (porodični smještaj/kolektivni smještaj, hraniteljska porodica i sl) učestvuje u pripremi za ocjenu radne sposobnosti, reviziju vojnog invaliditeta i profesionalno usmjerenje/prekvalifikaciju. Značajan segment djelatnosti je povezivanje sa vladinim i nevladinim sektorom, podsticaj i uključivanje u sportske aktivnosti i pomoć u ostvarivanju socijalnih prava iz: Zakona o socijalnoj, dječijoj i zdravstvenoj zaštiti,  Zakona o pravima boraca i ratnih vojnih invalida, te drugim pravima relevantnim za rad sa pacijentom.

* Na Odjeljenju IV je uspostavljena saradnja sa NVO «UDAS» u okviru grupne podrške pacijentimanakon amputacije. Na ovim grupama se primjenjuje «peer support» model koji podrazumijeva podršku «jednakih jednakim».

Odjeljenje za liječenje i rehabilitaciju pacijenata sa reumatolođškim obolenjima – Odjeljenje V, Slatina

Psiholog

Poslovi i radni zadaci psihologa na  Odjeljenju V podrazumjevaju rad sa odraslim pacijentima koji imaju emocionalne teškoće u suočavanju sa zdravstvenim tegobama i adaptacijom na bolest, sa akcentom na hronični bol i psihosomatska ispoljavanja.

Dijagnostičke procedure obuhvataju: psihološki lobi i intervju,  opservacija i procjena ponašanja, procjena intelektualnih sposobnosti,  procjena mentalnog oštećenja i propadanja, procjena pojedinih psihičkih funkcija, procjena ličnosti projektivnim i drugim tehnikama, procjena adaptiranosti pacijenta na zahtjeve rehabilitacionog procesa, procjena slabosti i snaga pacijenta da se uključi u određeni tip liječenja, dijagnostikovanje psiholoških problema koji prate liječenje i življenje uz bolest i gubitke.  Terapijske procedure se sprovode individualno i grupno.

1. Individualne terapijske procedure uključuju: individualni emocionalno-suportivni tretman, psihološku preoperativnu pripremu pacijenta i postoperativni oporavak, psihološke strategije savladavanja bola, tehnike distrakcije, imaginacije i vođene fantazije, tehnike redukcije stresa, priprema pacijenta za samopomoć po završetku rehabilitacionog procesa.

2. Grupne procedure obuhvataju relaksacione grupe  i grupu za psihosocijanu podršku.

Relaksacione grupe vodi psiholog i somatoped. Grupni relaksacioni tretman sastoji se iz dva dijela: prvi dio se odnosi na progresivnu mišićnu relaksaciju (somatoped), a drugi dio čine tehnike imaginacije i vođene fantazije (psiholog).

Grupu za psihosocijanu podršku vode psiholog i socijalni radnik. U grupu su uključeni pacijenti koji se nalaze na rehabilitaciji nakon operativnog zahvata na kičmenom stubu. Grupe sa somatskim bolesnicima imaju za cilj unaprijeđenje intrapersonalnog i interpersonalnog funkcionisanja pojedinaca čije mentalno zdravlje nije neposredno ugroženo.

Socijalni radnik

Uloga socijalnog radnika na Odjeljenju V obuhvata niz aktivnosti koje za cilj imaju prilagođavanje pacijenata, porodice i zajednice na promjene i ograničenja izazvana povredom ili bolešću.

Aktivnosti i rad socijalnog radnika osprovode se kroz tretmanski i savjetodavni rad sa pacijentima, porodicom pacijenta, rad u grupama za psihosocijalnu podršku i djelovanje u lokalnim zajednicama radi jačanja postojećih i stvaranja novih resursa koji bi poboljšali adaptaciju pacijenata na novonastali stil života.

Socijalni radnik na Odjeljenju V ima ulogu i organizatora rekreativnih aktivnosti u toku slobodnog vremena pacijenata na stacionarnom liječenju. Pokazalo se da ove aktivnosti pozitivno utiču na motivaciju pacijenata za učešće u ostvarivanju postavljenih rehabilitacionih ciljeva.

Rehabilitator – somatoped

Rad somatopeda na odjeljenju V obuhvaćen je kroz individualni i grupni oblik rada. Podrazumijeva primjenu dijagnostičkih procedura, izradu i provođenje tretmana kod pacijenata sa problemima fine motorike, pisanog govora, dominantne lateralizovanosti i kognitivnih sposobnosti.

Grupni rad obuhvata grupe za relaksaciju koje se realizuju u saradnji sa psihologom. Somatoped provodi progresivnu mišićnu relaksaciju u trajanju od 15-20 minuta kroz parcijalno opuštanje mišića u cilju postizanja balansa i obnove psihofizičkog stanja organizma. Primjenjuje se kod pacijenata sa povišenim mišićnim tonusom, poremećajima periferne cirkulacije, problemima pamćenja, anksioznim stanjima, kod bolnih stanja , kao i stanja zamora i stresa .

Pored grupa za relaksaciju provode se rekreativne radionice u saradnji sa radnim terapeutima kao oblik psihomotornog osnaživanja pacijenata. Rad grupe je zastupljen jednom nedeljno i organizovan je kroz motorno-kognitivne igre koje imaju takmičarski karakter. Ovakav vid radionica ima za cilj očuvanje mentalnog zdravlja pacijenata i prevazilaženje stresa tokom rehabilitacijskog procesa.